HP : " SOSYAL Mİ, ÇİZGİSEL Mİ?!.. "

Dr.Hayrettin Parlakyıldız'ın kaleminden;

" SOSYAL Mİ, ÇİZGİSEL Mİ?!.. "

"Ne zaman sosyal, kültürel, teknik bir olay yaşansa dünyada, yaşanan alandaki kelimeler, o alanda çıkarılan terimler, hemen dilimize giriyor, bizi ve TDK’yıhazırlıksız yakalıyor…

Bizde de çok şükür(!) bir duyarsızlık var ya o çıkarılan kelimeler, terimler dilimize yerleşene ve kullanımda güncelleşene kadar kimsede ses çıkmıyor, dilimizin gramatik yapısınauysun-uymasın kullanılıp giderken, yeni bir kelime veya kelime grubuyla tanışmaktan çok mutlu oluyor kendimizi kültürlü-cahil olarak pazarlayarak, HAVA atıyoruz sağda-solda !..

2016 Kasım ayında Celâl BayarÜniversitesiTIP Fakültesi Dokubilim (histoloji) Bölümü’nde “Bilim Dili Türkçe Sempozyumu” yapılmıştı, hasbelkader biz de vardık… Güzel ve nitelikli bir çalışma olmuştu. Tıptaki bazı kelimeleri Türkçeleştirmek adına…

Geçmişte teknolojiyle ve dilimize yerleşen bir daha da dilimizden çıkmayan birkaç örnek:

Computer (bilgisayar), televizyon (uzgöreç-tutmadı), telefon (uzak ses), telgraf (uzak şekil) vs kelimelerin içinde bir tek Computer karşılık bilgisayar diye Türkçeleştiren;

” Biz kendi yaratıcı gücümüze güvenmeyi Mustafa Kemal’den öğrendik.” diyenProf. Dr. AydınKöksal hocamızı buradan anarak, saygımızı göndersek,fena mı yoksavefa mı etken olur,?!..

Her ne alanda olursa olsun, dilimize yabancı dilden giren kelimeler GÜMRÜK koymalıyız, çünkü bizde karşılıkları var, dili iyi çevirirseniz, yoksa GÜMRÜK’te yakalanmayan kelime veya kelime gruplarıylauğraşır dururuz.

Mesafe kavramı da bizde çok sık kullanılır,ama, bu da bizim zihnimizde çok net değildir. Bizler sayı kavramını ister uzunlukta olsun, ister toplulukta olsun, hesaplamada sayı belirtmede tahmini de olsa, çok başarılı sayılmayız…

bulaşmak

1. Bir nesne, üzerine sürülen bir şey yüzünden kirlenmek.

2. İstenilmeyen bir madde bir şeye sürülmek.

3. -Hastalık geçmek, sirayet etmek..

4. -Çatmak, sataşmak, tedirgin etmek.

5. -İstemeden veya rastlantı sonucu bir işe karışmak.

“Biyoloji ve tıpta BULAŞ, bir bulaşıcıhastalığın enfekte konakçıdan, doğal konaklardan, vektörlerden veya portörlerden başka canlılara geçmesine denir.

Corona virüsünün gündem olmasıyla bugünlerde daha sık duyulmaya başlanan bir kelime. hattattb'nin konu ile ilgili bilgilendirme yazısında da bulaşmanın yerine kullanılmış.
ancak BULAŞIN isim olarak kullanımı Türkçe dilbilgisi kurallarına uymuyor.
bulaş, bulaşmak fiilinin mastarsız hali. isim olarak kullanılacaksa -ma veya -ım eki getirilerek BULAŞMA veya BULAŞIM olarak kullanılmalı. ya da -ı ekiyle BULAŞI da denilebilir. tıpkıkoş-ma, koş-um, koş-u kelimelerinde olduğu gibi.yeni kelime türetmek güzel birşey. Türkçe zaten buna müsait. ama madem dilimiz matematik gibi diyoruz, o zaman kuralına da uyduruverelim.https://eksisozluk.com/bulas--1914640

Bizde sık kullandığımızbulaş-mak fiilimiz var, sanki emir kipi gibi “bulaş” ta“ş”nin karşılıklı olması (git ona bulaş-rahatsız et, onu kavgaya çek anlamında kullanılır ki, virüsteki bulaş ile “birini olmadık yerde rahatsız etmekte” de aynı kelime kullanılır, ama anlam farklılığı açıkça görülür…

bulaşmak

1. Bir nesne, üzerine sürülen bir şey yüzünden kirlenmek.

2. İstenilmeyen bir madde bir şeye sürülmek.

3. -Hastalık geçmek, sirayet etmek..

4. -Çatmak, sataşmak, tedirgin etmek.

5. -İstemeden veya rastlantı sonucu bir işe karışmak.(TDK)

Covid-19 ile ilgili bir yanlış bir tamlamakullanılmaya başlandı SOSYAL MESAFE, yerine ÇİZGİSEL MESAFEtamlaması kullanılmalıydı.

“ Sosyal mesafe, belirli bir sosyal sınıfa mensup olan herhangi bir ferdin, diğer sınıflarla ve o sınıflara mensup bulunan gruplar ve fertlerle olan hiyerarşik ilişkilerini, bir nüfus içindeki sınıfların birbirleri ile olan ilişkilerini ve belirli nüfusların aralarındaki sosyal farklılık ilişkilerini gösteren bir kavramdır(Bogardus 1959, 7-11).

Sosyal mesafe sosyal psikolojide ırk, din, milliyet gibi, farklı sosyal gruplardan üyelerin birbirlerini kabul veya reddetme derecesidir (Budak 2000, 690).

Sosyolojik olarak sosyal mesafe (socialdistance) ise, sosyal grupların mahremiyet sınırlarını hangi mesafede çizmeye istekli olduklarını gösteren, toplumsal değişkenlere ya da ağlara dayalı benzerlik ya da yakınlık ve uzaklıktır (Marshall 1999,”750).https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4080

Yukarıdaki tanımlara baktığımız zaman bizlerin yaygınlaştırarak, bağırarak, reklâm vererek, yazılıve sözlüolarak YANLIŞkullandığımızTAMLAMALARfark edilmelive DOĞRU kullanım SEÇİLMELİDİR.

Hayrettin-CE’den:

Sosyal mesafeler, sosyolojik olarak ONUR KIRICI,çizgisel mesafeler matematiksel olarak SAYI KOYUCUDUR.

SOSYALmesafe,aristokrak-yiyici yapıyı;ÇİZGİSEL mesafe samimi (içten) yapıyı ETKEN kılar!?

Sosyal mesafede EZME, çizgisel mesafede GEZME vardır…

SOSYAL mesafede aşağılama, ÇİZGİSEL mesafede sağlığa kavuşturma vardır…

SOSYAL mesafe korkutucu-ürkütücü,uzaklaştırıcı;ÇİZGİSELmesafe görünsel, ve yakınlaştırıcıdır…

Bulaşıcı hastalıkların olduğu, herkesin birbirine ihtiyaç duyduğu bir zamandasosyal mesafe olmaz, çizgisel mesafe olur…

ÇİZGİSEL mesafede BULUŞTURMA, SOSYAL mesafede UYUŞTURMA vardır.

SOSYAL mesafe kişiliği bozmada, ÇİZGİSEL mesafe sağlıkta ETKENDİR !..

Bundan sonra kullanımda SOSYAL mesafeye HAYIR, ÇİZGİSEL mesafeye EVET!...

Günleriniz SOSYAL mesafelerden UZAKTA, ÇİZGİSEL mesafelere DİKKATTE olsun…

13.09.2020

Dr. Hayrettin Parlakyıldız

Kıbrıs İLİM Üniversitesi"